افغانستان پنج سال بعد از11سپتمبر

حمشت الله رادفر

یازده سپتمبر روزی که انفجارهای بزرگی دربرج ها ی تجارت جهانی درنیویارک ایالات متحده ی امریکا جهان را به لرزه درآورد وقدرت های بزرگ دنیا به ویژه ایالات متحده ی امریکا را به بازنگری درسیاست ها واستراتیژی های بین المللی شان درزمینه ی صلح جهانی ومبارزه علیه تروریزم فرا خواند.

وازآن به بعد افغانستان تحت تصرف طالبان که تا آن دم به لانــــه ی عنوان تروریزم شناخته شده بود به کانون توجه جهانیان مبدل گردید.

پنج سال ازروزی می گذرد که جورج دبلیوبوش تعهد خود را برای سرنگونی تروریزم ونابودی حاکمیت طالبان درافغانستان آن هم درصورتی که دست ازحمایت اسامه بن لادن برندارند به مردم امریکا اعلان کرد.

اماافغانستان به عنوان کشوری که این اراده ی بین المللی درآن تمثیل می شود تا کدام حد توانسته است ازفرصت ها وامکانات به وجود آمده بعد از11سپتمبراستفاده کند؟

پنج سال قبل درچنین روزی دوآسمان خراش در شهرنیویارک ایالات متحده ی امریکا که نماد عظمت وقدرت اقتصاد امریکا به حساب می آمد. فرو ریخت وپنتاگون مرکز قدرت نظامی یکی از بزرگترین وپیشرفته ترین اردوی های جهان مورد حمله قرار گرفت. وبلا فاصله جورج بوش با سراسیمه گی به مردم امریکا اعلان کرد که تا نابودی کامل تروریزم ازپا نخواهد ایستاد.

ایالات متحده ی امریکا که بعد ازپایان جنگ سرد به عنوان بزرگترین قدرت اقتصادی، سیاسی ونظامی دنیامی رفت تا جایگاه خود را تحت نام نظم نوین جهانی دردنیا تثبیت کند ودانشمندان آن کشورهم مدل جدید مدنیت وقدرت امریکایی را به عنوان آخرین مدل درتاریخ بشریت نامیدند.

بعد ازاین حادثه درتمامی زمینه ها ازایجاد پایگاه ها نظامی درنقاط مختلف دنیا تا تامین امنیت شهروندان امریکایی درخانه های شان به چالش فرا خوانده شد.

ازنخستین ساعات بعد ازانفجار، نام افغانستان، اسامه بن لادن وطالبان درصدراخباررسانه های جهان قرارگرفت.

بعد ازاین که حملات نیروهای ایتلاف به کمک مخالفان طالبان ازشمال علیه طالبان درافعانستان آغازگردید؛ رژیم طالبان سرنگون شد. وبراساس توافقات بن اداره ی جدید به ریاست حامد کرزی درافغانستان به وجود آمد. ظن آن می رفت که طالبان دیگرتوانایی اخلال امنیت درافغانستان را نخواهند داشت. وهمچنان وعده های زیادی به مردم افغانستان درزمینه ی بهبود امنیت، نظام سازی وازبین بردن فقروبازسازی خرابه های ناشی ازجنگ داده شد.

اماامروز که پنج سال ازآغازروند جدید می گذرد وضعیت امنیتی درجنوب افغانستان که مرکز قدرت طالبان به شمار می رفت روز به روزبد ترشده است. برخی ازصاحب نظران به این باورند، دولت افغانستان که ازحمایت قدرت های بزرگ بین المللی ودررراس امریکا برخورداراست دربسیاری ازبرنامه های خود ناکام بوده است.

آقای حفیظ منصورمدیرمسوول هفته نامه ی مجاهدعوامل ضعف دولت افغانستان را این گونه برمی شمارد. "عامل اول این بود که امریکایی ها روی نیروها وگروهها که درافغانستان حضورداشتند، نفوذ وشناخت داشتند ازمردم افغانستان حساب ننمودند وتمام سرمایه خودرا روی یک عده ازهموطنان ماکه درغرب ازسال های دوربه این سوء پناهنده بودند، روی آنها حساب کردند. نکته دیگرامریکایی ها هیچ وقت مداخله پاکستان را درامورافغانستان جدی نگرفتند. نکته سوم امریکای ها دردرون افغانستان کارراازجاهای شروع کردند که ازگذشته به این سوءدرافغانستان مایه تشنج بحران وبی عدالتی ونفاق بین مردم افغانستان شده واین است که اول حکومت متمرکز، حکومت که ازیک دست اداره شود ویک فرد دراوحکومت براند که فعلا نظام ریاستی است این نظام ازنظرنوعی رهبری بانظام تره کی وبا نظام سردارداود، بانظام امیرعبدالرحمان خان ونادرخان هیچ گونه تفاوتی ندارد."

اما برخی دیگرازآگاهان مسایل افغانستان ترکیب ناهمگون نیروهای شامل درساختاردولت افغانستان رادرکنارعوامل دیگرمانند مداخلات کشورهای همسایه ودیگرقدرت های منطقوی به عنوان مانع بالقوه درراه ایجاد اداره سالم وقدرتمند دولتی که بتواند بحران افغانستان رابه نفع مردم افغانستان مدیریت کند می دانند.

آقای داد نورانی کارشناس مسایل سیاسی دراین زمینه می گوید: "واقعا یکی ازاشتباهات بسیارجدی ایالات متحده امریکاآن بود که دولت درافغانستان ساخت. آن دولتی که باید خودش انارشی سی ساله وبی قانونی سی ساله که درافغانستان جریان داشت لگام بزند. خود دولت دریک انارشی فرورفت وعلتش این بود که افراد، اشخاص و گروه های که با افکار، نظریات و دیدگاههای مختلف بودند باهم جمع شدند. آنهاکه سال های سال میان خود جنگیده بودند کشته داده بودند وتوطئه کرده بودند واختلاف داشتنداینها همه راآوردند به اطراف آقای کرزی جمع کردند ودولتی را بوجود آوردند که من فکرمی کنم که همچودولتی به شکل تشکیلاتی بوجود بیایداوبه هیچ عنوان قادرنخواهد بود که استراتیژی وطرح های مشخصی برای بهود افغانستان درزمینه اقتصادی، امنیتی، اداری وفرهنگی داشته باشد."

درپنج سال گذشته تحت حمایت جامعه ی جهانی به وِیژه ایالات متحده ی امریکا تحولاتی درعرصه های مختلف زنده گی مردم افغانستان به چشم می خورد، که همواره ازتصویب قانون اساسی، ایجاد وتقویت نهادهای دولتی، انتخابات ریاست جمهوری، ایجاد پارلمان وغیره به عنوان نکات بارزاین تحولات یاد آوری می شود.

برخی ازصاحب نظران با برشمردن دلایل مختلفی مانند بیشترشدن فاصله میان مردم ودولت، قدرت گرفتن روزافزون مخالفان، رشد سرسام آورمواد مخدرووجود فساد اداری دردستگاه های دولتی ابرازعقیده می کنند که پروژه ی دولت سازی که با حمایت ایالات متحده ی امریکا بعد ازحادثه ی 11 سپتمبرآغازشد به بن بست رسیده است. اماتعدادی دیگربنا به دلایلی که خود مطرح می کنند با این نظر مخالفند.

آقای جعفررسولی تحلیلگرروابط بین الملل دردفتر رییس جمهورافغانستان می گوید:"گرفتاربن بست نشده اما این پروژه برای موفق شدن راه دشواری را باید طی کندودشمنان بسیارقدرتمند دارد وراه سخت ودشواردرپیش است ولی بن بست هنوزوجود ندارد. یعنی چیزی بنام بن بست دیده نشده، جنگی که فعلا درجریان است یک کارساده وکوتاه مدت نخواهد بودکه تروریست ها وگروه های که آنها ملقب شدند به تروریسم چند صد نفرنیستند که کسی برود آنها را بگیرد خلاص شوند بلکه این یک حالتی است که ممکن است سال ها دوام کند."

افغانستان به عنوان کشوری که سه دهه جنگ و بحران را پشت سرگذاشته ومداخلات کشورهای همسایه ونفوذ ایدیولوژیک وسیاسی برخی ازقدرت های منطقه یکی ازبزرگترین وموثرترین عوامل تداوم این بحران دراین کشورتلقی می شود.

کارشناسان به این باورند که درنظرنگرفتن نقش این کشورهادرتحلیل مسایل افغانستان وطرح استراتیژی های بزرگ درقبال این کشورپیامد های ناگواری را دربرخواهد داشت.

داد نورانی در این مورد چنین نظری دارد: "من فکرمی کنم که افغانستان امروزدر یکی ازحلقه های مسئله است حلقات دیگردرحالت ظهوراست دراین منطقه که چه امریکا بخواهد وچه نخواهد درگیرنوعی ازکشمکش ها وبحران ها دراین مناطق خواهند شد. شانگهای شش به عنوان یک قدرت درآسیا درحال ظهوراست. روابط که بین چین وفدراتیف روسیه برقرارشده به شکلی ایران هم متمایل به این پیمان شده است. با قدرتمندتر شدن اعضای این پیمان شاهدظهورقدرت های جدیدی دراین مناطق خواهیم بود وشاید وضعیت درآینده دستخوش تغییرات جدی شود ومابه عنوان یک دولت بی طرف باقی نخواهیم ماند. چون دیگران به کارما کارخواهند داشت وافغانستان به عنوان یک چهارراه که شمال وجنوب شرق وغرب را به یک شکل ارتباط می دهد به مرکزتوجه این نیروها مبدل خواهد شدوافغان ها هستند که باید ازحالا تصمیم بگیرند که به آن زمان چه چیزی را هزینه کنند."

به هرحال درپنجمین سال حملات یازدهم سپتمبر نه تنها که جنگ امریکا وایتلاف بین المللی ضد تروریزم به پایان نرسیده وروزبه روزابعادآن به وسعت کل جهان درحال افزایش است. بلکه انتظارات مردم افغانستان هم به عنوان نخستین قربانیان تروریزم درجهان برآورده نشده ومخالفان دولت افغانستان که درآغازروند بعد از11سپتمبر نابودی کامل آنان متصوربود. اینک به تهدید جدی برای تمامی دست آورد های پنج سال گذشته تبدیل شده اند. وبسیاری ازصاحب نظران به این باورند که درصورت تداوم وضعیت موجود درافغانستان هم دولت افغانستان وهم هم پیمانان بین المللی آن در راس ایالات متحده ی امریکا با چالش های جدی تری مواجه خواهند شد.